محمد حسن خان اعتماد السلطنه
2115
مرآة البلدان ( فارسى )
پيغمبر عليه السلام ساخت و هوشنگ پيشدادى بر عمارت آن افزود و شهرى بزرگ شد . بعد از خرابى ، منوچهر تجديد عمارتش كرد . باز خرابى يافت . المهدى بالله محمد بن ابو دوانيق العباسى احياى عمارت آن كرد و شهرى عظيم شد . دور باروش دوازده هزار گام است . طالع عمارتش برج عقرب . اهل شهر را بر سر سنگى مخاصمت افتاد ؛ زياده از صد هزار آدمى به قتل رسيدند و خرابى تمام به حال شهر راه يافت و در فترت مغول به كلى خراب گرديد و در عهد غازان خان ، ملك فخر الدين رئى به حكم يرليغ خانى در آن اندك عمارتى كرد و جمعى را ساكن گردانيد . قلعهء طبرك بر جانب شمال شهر در پاى كوهى افتاده است . ولايت رودبار قصران در پس آن كوه و ديگر نواحى و ديهها در صحراست و تمامت ولايت سيصد و شصت پاره ديه است . و ديه دولاب و قصران و رزنين و فيروز بهرام كه فيروز ساسانى ساخته است و اكنون فيروز بر آن مىخوانند از مشاهير قراى اين ولايت است و كلية به چهار ناحيه منقسم مىباشد : ناحيت اول بهنام : و در او شصت پاره ديه است . ورامين و خاوه از معظم قراى آنجاست . دويم ناحيت سورقرج « 1 » : و در او نود پاره ديه باشد . قوهه و شندور و ايوان كيف از معظم قراى آنجاست . سيم ناحيت فشابويه : و در او سى پاره ديه است . كوشك و علىآباد و كيلسين و چرم و قروح آغاج معظم قراى آنجا است « 2 » . چهارم ناحيت غار است . و سبب تسميهء غار آن است كه امامزادهاى از فرزندان امام موسى كاظم عليه السلام را در رى قصد كشتن كردند و او از آن ظالمان فرار نموده در نواحى چالكلين « 3 » غارى پديد آمد . امامزاده پناه بدان غار برده و غايب شد و الحال آن ناحيت را به جهت غايب شدن آن بزرگوار ناحيت غار مىنامند و در او چهل پاره ديه است كه طهران و مشهد امامزاده حسن بن الحسن مشهور به حسن مثنى عليهما السلام
--> ( 1 ) - نزهة القلوب : سيورقرج . ( 2 ) - در خصوص اختلاف ضبط اين اسامى - كه بسيارى هم مبهم و ناخوانا مانده - رجوع شود به نزهة القلوب صفحات 57 تا 59 . ( 3 ) - نزهة القلوب : جالكولى .